جلسه ی هفتم
طبیعت اجتماعی انسان :
آیا ویژگی های انسان منتسب به شخصیت و ذات او است ؟ حاصل ژنتیک یا محصول تاریخ اجتماعی و بستر فرهنگی جوامع است ؟ اینکه گفته می شو د ایرانی ها عاطفی ، تن پرور و استبداد پذیرند را می توان به افراد نسبت داد ؟ آیا صفات را می توان به جنسیت مربوط دانست ؟آیا زنانه یا مردانه بودن ذاتی و ناشی از تفاوت های زیست شناسی است یا حاصل فرهنگ است؟ آیا مهر مادری و پدری امری غریزی است یا اکتسابی ؟ در جواب سوالات فوق دو دیدگاه وجود دارد :
-رفتار انسان غریزی در نتیجه ازلی ،ابدی ،طبیعی و زیست شناسی است .
-دیدگاه اجتماعی یا سازه های اجتماعی که رفتار را در نتیجه ی عوامل اجتماعی ،سیلسی و اقتصادی می داند .
دیدگاه اجتماعی دلایلی بر رد ذاتی بودن رفتار انسانی ارائه می کند :
-ملت ها در طول تاریخ تغییر کرده اند و در سطح کره ی زمین قبایل و ملت های متفاوتی دیده می شود که ازلی و ابدی بودن رفتار را زیر سوال می برد . بنابراین تفاو ت ها ناشی از فرهنگ و ویژگی های اجتماعی است نه فیزیک . البته نمی توان گفت فیزیک تاثیری ندارد . تاثیر فیزیک زمانی است که در باره ی کل فرهنگ بشری و شباهت های آن صحبت می شود و نوع بشر مطرح می گردد. لسلی وایت در کتاب تکامل فرهنگی تاثیر ساختار بدن را بر فرهنگ نشان می دهد . بر فرض اگر ساختار بدن انسان به گونه ای دیگر بود بر معماری و تمدن شهری تاثیر می گذاشت و تمدن را زیر و رو می کرد. یا تگر بشر نا میرا بود ادیان به وجود نمی آمدند چون ادیان جهان دیگر برای انسان تبیین می کنند . بنابراین تناسبیمیان ساختار بدن و فرهنگ وجود دارد و تفاوت ها به تاریخ،مذهب ،تجربه ،زبان و در یک کلمه فرهنگبری گردد.
سازه گرایی در مقابل ذات گرایی :
ذات گرایان معتقدند برخی ویژگی های رفتار انسان کاملا ذاتی و ثابت هستند و در مقابل سازه گرایان معتقدند ویژگی های چون زنانه و مردانه بودن ویژگی هایی اند که در نتیه ی تجربه ی خاص فرهنگی و اجتماعی خلق می شود .
مالینفسکی در فاصله ی سال های ۱۹۱۴-۱۹۱۸ در میان قبیله ای در غرب اقیانوس آرام زندگی کرد و سر آغاز مردم نگاری نوین را پایه گذاری کرد. وی در مطالعات خود مشاهده کرد که در میان این قبیله مادر تباری وجود دارد و تمام ویژگی های که ما به عنوان صفات زنانه می شناسیم (نگهداری بچه و تربیت آن ) در مردان وجود دارد صفات مردانه (شکار ،حفاظت و ...) در زنان وجود داد . مارگارت مید در میان قبیله ی مائو ها مطالعه ای را آغاز کرد و متوجه شد در این قبیله دختران عروسک بازی نمی کنند . طبق مطالات انجام شده نتیجه می گیریم چیزی به عنوان غریزه ی مادری وجود ندارد و میل به مادرشدن تحت تاثیر تربیت جامعه شکل می گیرد . مثلا سقط جنین در اکثر جوامع ممنوع می باشد،عرف امتیاز هایی را برلای مادر شدن در نظر می گیرد ،مردان طبق قانون حق دارند زنی را که بچه دار نمی شود طلاق دهند، کودک به گونه ای تربیت می شود که آییین مادر بودن را یاد بگیردد و در ضمیر نا خود آگاه او ارزش های مربوط به مادر شدن درونی شده است . انسان شناسان نشان داده اند که ویژگی های بشر در متن جامعه شکل گرفته است .حتی مهر مادری و پدری خم غریزی نیست چرا که در گذشته در برخی جوامع فرزندکشی مرسوم بوده است ،در آفریقا فرزند را هدیه می دهند ،فرزندان تنبیه می شند پس مهر غریزی نیست و در فضای تاریخی و الجتماعی تعریف می شوند و جامعه و تحولات آن است که تعیین می کند مادر خشونت بورزد یا محبت کند . خشونت توجیهی ندارد اما محبت دلیل می خواهد . نوربت الیاس در کتاب مدنی سازی می گوید :(( تمدن عبات است از میزان کنترل انسان بر خویش )) انسان خویشتن داری و مهار نفس را می آموزد تا بر اساس قاعده به نیاز های طبیعی خود (گرسنگی ،تشنگی ،جنسی ) پاسخ دهد .در این فرایند که مدنی سازی نام دارد هدف آن است که محبت به جای خشونت در طبیعت انسان قرار گیرد .
(برای اطلاع بیشتر کتاب رون شناسی اجتماعی اتو کلاین برگ ترجمه ی دکتر علی محمد کاروان ،فصل عوامل اجتماعی طبیعت انسان معرفی می شود . )
تفاوت غریزه انسان با حیوان :
انسان برای پاسخ گویی به غریزه ابزار ،روش و ایده دارد اما شیوه ی پاسخگویی حیوانات به غرایز شان هم غریزی است . غرایز برای حیوان معنا ندارد به همین دلیل شیوه ی زندگی آنها در طول تا ریخ تغییر نکرده است . ولی انسان ها به غرایز خود معنا می دهند که غیر از روابط زیست شناسی است و همین جا ست که نظم اجتماعی شکل می گیرد . غرایز انسان نه تنها تحت تاثیر فرهنگ کنترل می شود ،بلکه تغییرهم می کند .